Alles wat je wilt weten over een thuisbevalling

De thuisbevalling behoort officieel tot Nederlands Immaterieel Erfgoed. De Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen, de Nederlandse Beroepsvereniging voor Kraamverzorgenden en (aanstaande) ouders spanden zich in om ‘De Nederlandse thuisbevalcultuur’ – die uniek is in Europa – te waarborgen, vanwege culturele aspecten en om medische redenen.

Eén van de redenen, genoemd door het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, om de thuisbevalling zoals dat heet te ‘borgen’, is om tegengewicht te bieden aan de angst- en controlecultuur onder (aanstaande) zwangeren en hun partners, door de medische voordelen van de thuisbevalling onder de aandacht te brengen en de fysiologie van het bevalproces goed uit te leggen. Het doel is om te voorkomen dat een natuurlijk proces onnodig gemedicaliseerd wordt, door de medische en culturele waarden van de thuisbevalling te duiden.

Wat is ons beeld van thuis bevallen?

Die angst- en controlecultuur, als het gaat om bevallen, is hardnekkig. Het beeld heerst dat een thuisbevalling risico’s met zich meebrengt, en daardoor gevaarlijk en onrealistisch is. Mede vanwege framing door media, waar de ziekenhuisbevalling als norm gehouden wordt, maar ook doordat vrouwen onderling elkaar wijzen op niet onderbouwde en onjuiste feiten. Vrouwen worden vaak door hun omgeving ontmoedigd te kiezen voor een thuisbevalling vanwege angst voor risico’s. En dat zien we terug in de statistieken. Volgens Perined beviel in 1953 78% thuis, tussen 1997 en 2000 was dat 35% en in 2019 (de meest recente cijfers) nog maar 12.7%.

Maar ondanks deze dalende trend, gebeurt thuis bevallen in Nederland nog vaak in verhouding tot andere landen (alleen Groot Brittannië, Canada, Vlaanderen en Denemarken komen in de buurt). De reden? Juist omdat het hier veilig is, omdat we nu eenmaal een heel goed systeem hiervoor op z’n plek hebben.

Dit artikel is zéker niet bedoeld om je te overtuigen voor een thuisbevalling te kiezen. Het is bedoeld om je te laten zien dat je keuzevrijheid hebt. Dat, wanneer je dit als gezonde zwangere vrouw (zonder medische indicatie) wilt, een thuisbevalling een hele verstandige, logische én veilige keuze is. En om die weloverwogen, eerlijke keuze te kunnen maken, moeten aanstaande ouders daarom worden geïnformeerd over de veiligheid en ook de voordelen van een thuisbevalling.

Hoog tijd dus om inhoudelijke en door feiten onderbouwde informatie te verschaffen over dit immateriële erfgoed. Want, zo zal blijken, is het heersende idee over thuis bevallen onterecht.

De cijfers

Er is geen statistisch verschil in veiligheid tussen bevallen in het ziekenhuis en thuis bevallen. Dit blijkt uit herhaald wetenschappelijk onderzoek. Bij een grootschalige overzichtsstudie (Scarf et al., 2018), waar meer dan 25 verschillende onderzoeken werden samengevoegd, werd gekeken naar de mate van veiligheid en de plaats van bevallen. Veiligheid werd gemeten aan de hand van babysterfte. Hiervoor werden een miljoen bevallingen van gezonde vrouwen geanalyseerd. Uit deze studie kwam voor vrouwen zonder medische indicatie géén verschil op basis van de plek van hun bevalling. Ook niet als apart gekeken werd naar vrouwen die hun eerste kind kregen en vrouwen die hun tweede of volgende kind kregen. Naast babysterfte werd er gekeken naar de kans op opname van baby’s op de neonatale intensive care en complicaties bij de moeder. Bij vrouwen die hun tweede of volgende kind kregen, hadden kinderen die met een geplande thuisbevalling geboren werden een lagere kans om opgenomen te worden dan kinderen die in het ziekenhuis werden geboren. Bij vrouwen die hun eerst kind kregen was er geen verschil.

En er is meer onderzoek met dezelfde conclusies. Zoals het Nederlandse onderzoek van De Jonge (2015) dat gedaan werd onder ruim een miljoen gezonde zwangere vrouwen. Ook daar werd gekeken naar babysterfte, en werd er geen significant verschil gevonden tussen de groep die een thuisbevalling plande en de groep die een ziekenhuisbevalling plande. Onderzoeken van Wiegerinck (2015 en 2018) en van der Kooy (2017), onder gezonde zwangeren naar de plek van de bevalling, bevestigen ook dat er geen verschil in veiligheid is tussen een thuis- of een ziekenhuisbevalling.

Iets over veiligheid

In Nederland voldoen we aan álle randvoorwaarden voor een veilige bevalling. Denk aan de gemiddelde gezondheid van vrouwen, goede gezondheidszorg en hygiëne. Daarnaast komen andere bepalende factoren, zoals jong moederschap, laagopgeleide zorgverleners en geen mogelijkheid om naar het ziekenhuis te gaan wanneer er een complicatie optreedt, hier weinig tot niet voor, zo schrijft Milli Hill in haar boek Mijn lichaam. Mijn baby. Mijn keuzes. Dit zijn de factoren die bepalend zijn voor de veiligheid van bevallen, niet de plek waar je als gezonde zwangere vrouw in Nederland bevalt. Een veilige bevalling begint bovendien bij wederzijds vertrouwen tussen de geboorteprofessional en de cliënt.

Goed om te weten over thuis bevallen

  • de feiten over (spoed)verwijzingen

Wanneer er een complicatie optreedt, kun je naar het ziekenhuis. Mede vanwege de goed toegankelijke ziekenhuizen in Nederland en goed opgeleide verloskundigen, kan er tijdig geanticipeerd worden op een complicatie. Deze optie maakt thuis bevallen alleen maar nóg veiliger. Wat daarbij goed is om te weten is dat in veruit de meeste gevallen je met eigen vervoer naar het ziekenhuis gaat. De drie meest voorkomende redenen om zonder spoed bij een geplande thuisbevalling tóch naar het ziekenhuis te gaan zijn: meconiumhoudend vruchtwater, pijnstillingsverzoek van de vrouw, of niet vorderende ontsluiting.

Volgens de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen komen spoedverwijzingen (waar je in de meeste gevallen wel met de ambulance naar het ziekenhuis wordt gebracht) voor bij zo’n 15% van de vrouwen die van hun eerste kind bevallen. Bij een tweede of volgende bevalling is de kans op een spoedverwijzing minder dan 2%.

  • de verloskundige is de specialist

Een van de meest voorkomende argumenten tegen een thuisbevalling, is dat je geen hulp voorhanden hebt wanneer dat nodig is. Belangrijk om te weten dat de verloskundige dé geboortespecialist is, en alles weet van het geboorteproces. Wanneer je geen medische indicatie hebt en toch in het ziekenhuis bevalt, krijg je dezelfde zorg en vindt je bevalling ook plaats onder begeleiding van alleen een verloskundige.

Natuurlijk bestaat de mogelijkheid dat je met of zonder spoed naar het ziekenhuis moet. Maar wat weinig vrouwen weten, is dat de verloskundige álle belangrijke tools in haar verlostas heeft om eerste hulp te kunnen verlenen. Verloskundige Eveline Geerdink: “Naast alle dingen die nodig zijn bij een normale baring, zoals een bloeddruk- en hartslagmeter en een hechtset met verdoving en verschillende soorten hechtdraden (als dat nodig is), hebben we ook benodigdheden bij ons voor mogelijke spoedgevallen.” Denk hierbij aan medicijnen voor de moeder wanneer ze veel bloed verliest, of een beademingsapparaat wanneer de baby onvoldoende prikkel heeft om zelfstandig te ademen. In de praktijk vertelt klinisch verloskundige Maria Meijssen, die voorheen veel thuisbevallingen deed, wordt het beademingsapparaat nauwelijks ingezet: “Meestal geven we de baby zelf de tijd om te gaan ademen. Zolang de navelstreng klopt, gaat er nog zuurstof naar de baby. Vervolgens gaan we haar stimuleren. Als we dat doen komt de ademhaling vaak vanzelf op gang. Stel dat dit niet zou gebeuren, dan zijn alle verloskundigen in Nederland getraind om een kind te beademen.”

Check ook dit filmpje van de Vlogkundige: Wat de verloskundige allemaal klaarzet voor een thuisbevalling.

  • de kans op een ingreep is lager

Uit onderzoek van Scarf (2018) onder Nederlandse vrouwen blijkt dat vrouwen die van plan waren thuis te bevallen een driemaal grotere kans hadden om zonder complicaties te bevallen, en ook minder kans op een keizersnede of kunstverlossing, vergeleken met vrouwen die van plan waren in het ziekenhuis te bevallen. Ook hadden vrouwen die thuis bevielen minder kans op uitscheuring, overmatig bloedverlies na de bevalling én vonden er minder knippen plaats (Bolten, 2016). Volgens onderzoek van De Jonge (2014) hadden vrouwen die van hun eerste kind bevielen, thuis de helft minder kans dat er een knip gezet moest worden dan in het ziekenhuis. Bij een tweede bevalling was de kans 17% in het ziekenhuis en 6% thuis dat die knip gezet moest worden.

Hoe is dit te verklaren? Uit een grootschalig onderzoek blijkt dat een bevalomgeving gericht op privacy en autonomie samengaat met een verminderde kans op medisch ingrijpen. Zoals 20% minder kans op een ruggenprik, 23% minder kans op bijstimulatie met synthetische oxytocine en 17% minder kans op een knip (Hodnett, 2012; geciteerd in Mijn Reis Naar Binnen van Anna Myrte Korteweg). Hoe de moeder zich voelt is essentieel voor hoe de bevalling verloopt. Fel licht bevordert de aanmaak van adrenaline en verstoort daarmee de aanmaak van het weeënhormoon oxytocine. Hierdoor gaat het lichaam vechten of vluchten in plaats van bevallen. Adrenaline maken we ook aan als we ons onveilig voelen, ons schamen, of als we in een onbekende omgeving zijn.

En juist omdat de omgeving zoveel invloed heeft, is een thuisbevalling een verstandige keuze die de kans op een normale bevalling vergroot. Zelfs als deze in het ziekenhuis eindigt. We zouden bovendien eigenlijk veel meer moeten kijken hoe we de ruimtes in ziekenhuizen zo kunnen inrichten dat deze het natuurlijke geboorteproces beter ondersteunen. Bevalcentra zijn hier al beter op afgestemd.

Ander bijval van de invloed van de omgeving komt van recent onderzoek van Offerhaus (2020) uitgevoerd door de Academie Verloskunde Maastricht. Hieruit bleek dat vrouwen die bij kleinschalig werkende verloskundigen een-op-een zorg ontvingen 19% minder vaak naar de gynaecoloog verwezen werden en bovendien vaker thuis bevielen (23% ten opzichte van het landelijke gemiddelde van 12.7%).

  • jouw positieve ervaring telt

De kans dat je eventueel toch naar het ziekenhuis zou moeten, hoeft geen reden te zijn om bij voorbaat niet te kiezen voor een thuisbevalling. Laat staan vrouwen te ontmoedigen hiervoor te kiezen. Als een vrouw goed voorbereid vooraf weet wat haar kansen en mogelijkheden zijn dan hoeft een verwijzing, zelfs als deze met spoed is, geen afbreuk te doen aan haar bevelervaring. Uit onderzoek van Scarf (2018) onder Nederlandse vrouwen blijkt dat vrouwen die van plan waren thuis te bevallen het meest tevreden waren over hun bevalling: ‘zij ervoeren meer waardigheid, autonomie en vertrouwelijkheid tijdens de bevalling’.

Volgens arts en geboortecoach Bregje Feuth van Drs Mama ligt de oorzaak van de meest negatieve bevallingservaringen niet zozeer bij de werking van het lichaam van de vrouw of vanwege een onverwachte gebeurtenis tijdens de bevalling, maar bij het gevoel van machteloosheid over een genomen besluit. Het gaat bij de ervaring niet om hoe je bevalt maar om hoe je wordt behandeld. Ook verschillende onderzoeken (o.a Hollander et al., 2017) bevestigen dat het gevoel van autonomie bij de vrouw en de mate waarin ze zich gesteund voelde bepalend is voor haar ervaring. Thuis heeft een vrouw meestal meer de vrijheid om het ‘op haar manier’ te doen, en is zij van nature diegene aan wie toestemming gevraagd moet worden in plaats van toestemming moet worden verleend. Een simpel voorbeeld? In het ziekenhuis vraagt een vrouw of ze even naar de wc mag,  thuis vraagt de zorgverlener aan de vrouw of zij naar de wc mag.

Tijdens de thuisbevalling wordt, zo schrijft het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed, uitgegaan van de autonomie van de barende vrouw (en haar partner). Haar wensen worden gerespecteerd. En er is tijd en ruimte om met de bevalling ‘mee te bewegen’, protocollen spelen thuis een minder grote rol dan in het ziekenhuis.

Jouw bevalling. Jouw keuze.

Nogmaals, dit is geen pleidooi voor de thuisbevalling. Het is een pleidooi voor keuzevrijheid. Door een hardnekkig angstbeeld weten we over het algemeen te weinig van de thuisbevalling en vellen we een oordeel gebaseerd op incomplete informatie. Dit artikel is een aanvulling.

“We zijn een nieuwe generatie vrouwen die niet langer opgroeit in een patriarchaal systeem, waarin de dokter en de dominee het altijd het beste weten,” aldus vroedvrouw Claudia van Dijk. “In het dagelijks leven vinden we het normaal dat we zelf regie kunnen voeren over ons leven. Zo ook tijdens de zwangerschap én tijdens het baren.” Goede, eerlijke, complete informatie is essentieel om eigen keuzes te maken.

Er hoeft geen discussie te zijn over ‘beter of slechter’, ‘thuis versus ziekenhuis’, maar laten we wel de keuze voor een thuisbevalling accepteren als een gelijkwaardige, net zo verantwoorde optie als baren in het ziekenhuis. Laten we inzien hoe bijzonder het is dat we als een van de weinigen in de wereld zo’n veilige mogelijkheid voor elkaar krijgen, laten we deze belangrijke kennis ook delen en verspreiden. En laat het borgen als Immaterieel Erfgoed ons er trots op maken.